بیست و هشت مرداد نزدیک است . تا چند روزی دیگر پنجاه و دومین سالگرد کودتای انگلیسی امریکایی که منجر به سقوط دولت نخست وزیر ملی گرا محمد مصدق شد فرا خواهد رسید و از هم اکنون روشن است که فرصت مغتنمیست این روزها برای اهل قلم تا این پرونده را دوباره باز کنند و غبار از صفحات آن بزدایند . طرفه آنکه دوستداران تاریخ و بویژه تاریخ معاصر ( که نگارنده نیز خود در شمار آنان است ) هم مجالی نیکو می یابند تا بار دیگر چند برگی به آرشیو دانسته های خود از تاریخ معاصر کشورشان افزون کنند .

    به همین بهانه از چند روزی قبل کتابی در دست گرفته ام با عنوان " همه ی مردان شاه " . تالیف استیون کینزر که کار ترجمه ی روان آن را هم لطف الله میثمی انجام داده است . در باب کتاب و نویسنده اش اینقدر بگویم که کینزر روزنامه نگار برجسته ی امریکاییست که روزگاری در نیویورک تایمز می نوشت و در دوران فعالیت حرفه ای خود در این روزنامه ی معتبر ، گزارش هایی موشکافانه از تحولات مختلف در گوشه و کنار عالم تهیه کرده که بیشترین آنها در همین نیویورک تایمز به چاپ رسیده و بعضی نیز بعدها در قالب کتاب عرضه شده است . در این کتاب کینزر با مرور اجمالی فصل هایی از تاریخ عهد قاجاریه و سپس پهلوی اول و دوم ، به آغاز دهه ی پرفراز و نشیب ۱۳۳۰ میرسد که دولت دکتر مصدق بر سر کار بود . و در این میان ردپای فعالیت های استعماری دو دولت بریتانیا و ایالات متحده را در یک مقطع طولانی از زمان دنبال میکند : از همان روزی که جورج رینولدز زمین شناس انگلیسی ، برای اولین بار فوران سیاه رنگ نفت را از چاهی در نزدیکی مسجد سلیمان با شور و شعفی زائد الوصف به کارفرمایان انگلیسی خود گزارش کرد ، تا غروب روز بیست و هشت مرداد سی و دو که کودتایی ننگین نخستین دولت ملی ایران را سرنگون کرده است .

    آشنایی بیشتر شما با کتاب را هم موکول میکنم به بیان قولی از مولف که در پیش گفتار کتاب درج شده : " عملیات آژاکس ( اسم رمز کودتا ) زخم بزرگی بر پیکر ایران ، خاور میانه و دنیای استعمار زده به حساب می آمد . این اولین باری بود که ایالات متحده اقدام به بر اندازی یک حکومت خارجی میکرد . این عملیات الگویی برای سال های پس از آن گردید و تصویری را که میلیون ها نفر از ایالات متحده در ذهن دارند شکل داد . این کتاب ماجرایی را تعریف میکند که گویای بسیاری از حقایق در خصوص ریشه های جریان های خشن معاصر در سراسر جهان است . این کتاب بیش از آنکه حاوی یک داستان پر ماجرا باشد ، پیامی است از گذشته و درسی است برای آینده . "